زکریا طرزمی، رایزن اسبق فرهنگی ایران در ترکیه در گفت‌و‌گو با «رو‌به‌رو» :

هُمای کودتا بر دوش دُن‌کیشوت

30 مرداد 1395
رئیس‌جمهوری ترکیه چگونه تهدید کودتای ارتش را به فرصتی برای تصفیه رقیبانش تبدیل کرد؟
سروش فرهاديان - سردبير

 هم‌زمان با بالاگرفتن تنش لفظی میان ترکیه و آمریکا بر سر استرداد فتح‌الله گولن، مردی که در آنکارا او را متهم اصلی کودتای نیمه‌شب 15 جولای 2016 می‌دانند، ترکیه در داخل کشور هم به سمت رادیکالیزه‌شدن پیش می‌رود. خبر بازداشت‌ها و تصفیه‌ها این روزها جای اخبار بمب‌گذاری‌ها و تیراندازی‌های ماه‌های گذشته را گرفته است. گویی همه آنها مقدماتی بودند برای تولد نظمی جدید در کشوری که زمانی میراث آتاتورک به حساب می‌آمد و حالا رفته‌رفته به حیاط خلوت «عدالت و توسعه» تبدیل می‌شود. رجب طیب‌اردوغان برخلاف رؤسای‌جمهور پیشین ترکیه پس از کودتا نه بازداشت شد و نه به جوخه آتش سپرده شد. روزنامه‌ها نوشتند کودتا مانند موهبتی الهی بر سر اردوغان نشست، در نیمه راه شکست خورد و مردی که ارتش به دنبال شکستش بود، این روزها افسران ارتشی را یکی پس از دیگری از کار برکنار می‌کند و طرحی نو هم برای ارتش ترکیه در سر دارد. رجب طیب همچنین موقعیت را برای پاک‌سازی نهادهای ترکیه از نیروهای وفادار به رقیب دیرینه‌اش فتح‌الله گولن مغتنم شمرده است. او بی هیچ رحم و شفقتی یکی پس از دیگری از پشت میز کار بیرونشان می‌کشد و خط تصفیه‌ها را دنبال می‌کند. زکریا طَرزمی، رایزن فرهنگی اسبق جمهوری اسلامی ایران در ترکیه، می‌گوید با توجه به سوابق گولن، اردوغان حق دارد که در ریشه‌کن‌کردن جنبش حزمت اهتمام کند. به گفته این کارشناس مسائل ترکیه، حمایت از دو کودتا در کارنامه فتح‌الله گولن کافی است تا ما را به این نتیجه برساند که او برخلاف آنچه می‌گوید، با کودتاکردن مشکلی ندارد. به عقیده زکریا طرزمی، رایزن سابق فرهنگی ایران در ترکیه اردوغان هیچ‌گاه به گولن اعتماد نداشته اما زمانی از پتانسیل او استفاده کرده است؛ ضمن اینکه این دو با یکدیگر اختلاف اساسی دارند. اسلام اردوغانی و اسلام گولنی به دو راه متفاوت می‌روند؛ دو مسیری که حداقل تا امروز در ایران چندان درباره آن پرسش و مداقه نشده است.

...

درباره اقدامات اصلاحی اردوغان و آغاز محبوبیت وی مطالب بسیاری گفته و نوشته شده است. به نظر شما او از کجا برای مردم ترکیه شناخته شد و چگونه توانست اعتماد ترک‌ها را به دست آورد؟
مردم سابقه کار او را در شهرداری استانبول دیده بودند. هوای استانبول به دلیل استفاده از زغال‌سنگ در زمستان‌ها که برای گرمایش خانه‌ها به کار می‌رفت خیلی آلوده بود. اردوغان به عنوان یکی از نخستین کارهایی که انجام داد، این رویه را اصلاح کرد و گاز شهری را جایگزین زغال‌سنگ کرد. در نتیجه این اقدام، 60 درصد از آلودگی هوا کاسته شد. او همچنین سیستم جمع‌آوری زباله‌ها را از ایرانی‌ها اقتباس کرد و یکی دیگر از معضلات مردم استانبول در زمینه آلودگی‌های شهری را حل کرد؛ البته باید در نظر داشت که وضعیت اقتصادی ترکیه تعریف چندانی نداشت. اردوغان قسمتی از این گاز را از روسیه و قسمت دیگر را از ایران تأمین کرد. معمار اقتصاد جدید ترکیه آقای اوزال بود که پس از کودتا روی کار آمده بود و زمانی که اردوغان شهردار استانبول شد، وضعیت اقتصادی ترکیه به دلیل اقدامات اصلاحی اوزال اندکی بهبود یافته بود؛ اما هنوز راه زیادی تا مسیر امروز باقی مانده بود.
در آن زمان گفته می‌شد آقای هاشمی‌رفسنجانی هم مدل اصلاحی اقتصادی ایرلن را با الهام از آقای اوزال پی می‌گیرد. درست است؟
آن زمان مسلمان‌های ترکیه می‌گفتند آقای رفسنجانی اوزال روحانی است!
درواقع ما در دو مقطع تاریخی به دو حکمران ترک، یعنی مصطفی کمال‌پاشا و اوزال، به عنوان الگوی اصلاحی نگریسته‌ایم.
به‌هرحال از لحاظ فرهنگی و تاریخی شباهت‌هایی میان دو ملت وجود دارد که این اقتباس‌ها را ناگزیر کرده است.
به نظر می‌رسد آقای اردوغان با وجود آن خاستگاه اجتماعی محبوب و نیز اقدامات اصلاحی اقتصادی، نشانه‌های یک زمامدار توتالیتر را هم از خود بروز می‌دهد که این موضوع خصوصا پس از کودتای اخیر بیشتر به چشم می‌خورد.
بخشی از این موضوع به دلیل روان‌شناسی کشورهای منطقه است که به‌هرحال حاکمان به این سمت میل پیدا می‌کنند؛ اما بخش مهم این ماجرا به دشمنان و رقبای اردوغان برمی‌گردد. آنها به‌عمد چنین مسائلی را پررنگ می‌کنند تا از او تصویر یک دیکتاتور را بسازند. آنچه آقای اردوغان در پی آن است، تغییر نظام سیاسی کشور از پارلمانی به ریاستی است. ریاست‌جمهوری در ترکیه یک مقام تشریفاتی است و در واقع این نخست‌وزیر است که کشور را اداره می‌کند. مطابق قانون اساسی ترکیه فرماندهی ارتش هم با رئیس‌جمهور است که البته این فرماندهی هم کاملا تشریفاتی است، کما اینکه بسیار پیش آمد که پس از کودتای ارتش، رئیس‌جمهور برکنار یا حتی اعدام می‌شد.

برای خواندن ادامه این گفتگو لطفا نسخه مکتوب را تهیه و مطالعه فرمائید

ارسال نظرات